Η μετοχή στα αρχαία ελληνικά

Η μετοχή στα αρχαία ελληνικά

Η μετοχή είναι ρηματικό επίθετο. Η ρηματική φύση της μετοχής φαίνεται εκ του ότι έχει:

Α. χρόνους: ενεστώτας, μέλλοντας, αόριστος, παρακείμενος

Β. διάθεση: ενεργητική, μέση, παθητική, ουδέτερη

Γ. δέχεται υποκείμενο, αντικείμενο και όλα τα άλλα συμπληρώματα του ρήματος

Δ. δέχεται το δυνητικό αν

Η επιθετική φύση της μετοχής φαίνεται εκ του ότι έχει:

Α. γένη: αρσενικό, θηλυκό, ουδέτερο

Β. πτώσεις: ονομαστική, γενική, δοτική, αιτιατική

Γ. χρησιμοποιείται ως ουσιαστικό π.χ. ο λέγων = ο ρητωρ

Δ. χρησιμοποιείται ως επίθετο π.χ. πράγματα αγνοούμενα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

1.       Η μετοχή συμφωνεί με το υποκείμενο της σε γένος, αριθμό και πτώση, π.χ. ο ομιλων στρατηγός, προαποθανόντος του ανδρός

2.       Δέχεται άρνηση ου ή ουκ. Μόνο όταν εκφράζει υπόθεση ή βρίσκεται σε πρόταση επιθυμίας η άρνηση είναι μη. Π.χ. ο ουκ αγανακτων = εκείνος που δεν /ο οποίος δεν αγανακτεί, ο μη αγανακτών = ο οποίος τυχόν δεν αγανακτεί.

3.       Η μετοχή ανάλογα με τον όρο που προσδιορίζει διαιρείται σε τρία βασικά είδη:

Α. επιθετική, προσδιορίζει κυρίως ουσιαστικό

Β. κατηγορηματική, εξαρτάται από ρήμα ή ρηματικό τύπο

Γ. επιρρηματική, προσδιορίζει ως επιρρηματικός προσδιορισμός ένα ρήμα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

Α. ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ ΜΕΤΟΧΗ

Προσδιορίζει ένα ουσιαστικό ή αντωνυμία και ισοδυναμεί με αναφορική πρόταση. Μεταφράζεται με ο οποίος/α/ο + οριστική ρήματος

Παραδείγματα

ο λάμπων ηλιος	ο ηλιος, ος λάμπει
τα παρόντα πράγματα	τα πράγματα τα οποία παρεισιν
ο αρχων, οι άρχοντες	οι οποίοι άρχουν
ο λέγων	ο ρήτωρ
ο διώκων	ο κατήγορος
ο φεύγων	ο εξόριστος
ο νικων	ο νικητής
ο κλέπτων	ο κλέπτης
οι έχοντες	οι πλούσιοι
οι προσήκοντες	οι συγγενείς
οι θανόντες	οι νεκροί
η ειμαρμένη, η πεπρωμένη	η μοίρα
το παρελθόν, το παρον, το μελλον
το συμφέρον, το δεον, το πρέπον
το δοκούν	η δόξα, η γνώμη

Β. ΚΑΤΗΓΟΡΗΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΟΧΗ

Η κατηγορηματική μετοχή αναφέρεται στο υποκείμενο του ρήματος και συντάσσεται με τα ρήματα:

1.       Ειμί , γίγνομαι, υπάρχω

2.       Τυγχάνω, λανθάνω, φαίνομαι, φανερός ειμί, δήλος ειμί, οίχομαι, φθάνω, διάγω, διαγίγνομαι, διατελώ

3.       Ρήματα ψυχικού πάθους : χαίρω, ηδομαι, βαρέως ή χαλεπώς φέρω, αγανακτώ, άχθομαι, οργίζομαι, λυπουμαι, λυπω, αλγω, αγαπω, αισχυνομαι, ματαμελομαι

4.       Ευεργεσίας, αδικοπραγίας, νίκης, ήττας: ευ / καλώς ποιω, κακώς ποιω, αδικώ, χαρίζομαι, νικώ, κρατω, ηττώμαι, λείπομαι

5.       Έναρξης, λήξης, ανοχής, καρτερίας, κάματου: άρχομαι, άρχω, υπάρχω, παύομαι, λήγω, διαλείπω, απολείπω, επιλείπω, ανέχομαι, υπομένω, καρτερώ, απαγορεύω, κάμνω

6.       Αίσθησης, γνώσης, μάθησης, μνήμης: αισθάνομαι, ακούω, πυνθάνομαι, ορω, περιορώ, αδιαφορώ, οιδα, επίσταμαι, γιγνώσκω, μανθανω, ευρισκω, καταλαμβάνω, αλίσκομαι, μέμνημαι, ενθυμούμαι, επιλανθάνομαι

7.       Δείξεως, αγγελίας, ελέγχου: δείκνυμι, δηλω, αποφαίνω, παρέχω, αγγέλω, ελέγχω, εξελέγχω.

Μεταφράζεται συνήθως με ότι / να + ρήμα.

Παραδείγματα:

Πατρικός φίλος ημιν τυγχάνεις ων = συμβαίνει να είσαι πατρικός μας φίλος

Λανθάνω κλέπτων = κλέβω στα κρυφά

Εχαιρεν ακουων ταυτα= χαιρόταν να ακούει αυτά

Αρξομαι από της ιατρικης λεγων= θα αρχίσω να μιλώ από την ιατρική

Ημεις αδυνατοι ορωμεν οντες = εμεις βλέπουμε ότι είμαστε αδύνατοι

Γ. ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΟΧΗ

1. αιτιολογική μετοχή: δηλώνει αιτία, μεταφράζεται με το γιατί / επειδή + ρήμα

2. χρονική: δηλώνει χρονική στιγμή (προτερόχρονο, σύγχρονο). Τίθεται σε κάθε χρόνο εκτός από μέλλοντα. Μεταφράζεται αφού/μετά/έπειτα /όταν + ρήμα

3. τελική μετοχή: τίθεται σε μέλλοντα και δηλώνει τον σκοπό. Μεταφράζεται με το για να + ρήμα

4. εναντιωματική μετοχή: δηλώνει εναντίωση, μεταφράζεται με το αν και + ρήμα

5. υποθετική μετοχή: αποτελέι υπόθεση λανθάνοντος υποθετικού λόγου. Μεταφράζεται με το αν + ρήμα

6. τροπική μετοχή: δηλώνει τρόπο και μεταφράζεται με μετοχή όπως στα νέα ελληνικά, χωρίς να + ρήμα

Παραδείγματα

Τρόπαιον έστησαν ως νενικηκότες= έστησαν τρόπαιο επειδή νίκησαν (αιτιολογική)

Δειπνήσαντες δε απελαυνετε = αφού δειπνήσετε, φύγετε (χρονική)

Οι Αθηναιοι παρεσκευάζοντο ως πολεμήσοντες = οι Αθηναίοι προετοιμάζονταν για να πολεμήσουν (τελική)

Έλληνες οντες κατά της Ελλάδος μάχονται = αν και είναι Έλληνες μάχονται εναντίον της Ελλάδας (εναντιωματική)

Ταυτα έχων απαντα έχω = αν έχω αυτά έχω τα πάντα (υποθετική)

Εισι τινες οι ληζομενοι ζωσι = υπάρχου κάποιοι οι οποίοι ζουν ληστρικά (τροπική)

Κυρος ανεβη επι το όρος ουδενος κωλύοντος = ο Κύρος ανέβηκε στο όρος χωρίς να τον εμποδίσει κανείς ( τροπική)

Προσοχή στη ΓΕΝΙΚΗ ΑΠΟΛΥΤΗ

Το υποκείμενο της μετοχής ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΟΡΟΣ της πρότασης παρά μόνο υποκείμενο της μετοχής

Π.χ. ταυτα επράχθη Κόνωνος στρατηγούντος = αυτά επράχθησαν όταν ήταν στρατηγός ο Κόνων (υποκείμενο μετοχής = Κόνωνος)

Αν το υποκείμενο της μετοχής είναι όρος της πρότασης, έχει δηλαδή και άλλη συντακτική θέση τότε η μετοχή ονομάζεται ΣΥΝΗΜΜΕΝΗ

Π.χ. Κυρος συλλέξας στράτευμα επολιόρκει Μίλητον = ο Κύρος αφού συγκέντρωσε στράτευμα πολιόρκησε τη Μίλητο (υποκείμενο μετοχής = ο Κύρος και υποκείμενο ρήματος = επολιόρκει => ο Κύρος

παιδεύ-ων παιδεύ-οντος	παιδεύ-σ-ων παιδεύ-σ-οντος
παιδεύ-ουσα παιδευ-ούσης	παιδεύ-σ-ουσα παιδευ-σ-ούσης
παιδεῦ-ον παιδεύ-οντος	παιδεῦ-σ-ον παιδεύ-σ-οντος
παιδεύ-σ- ας παιδεύ-σ-αντος	πε-παιδευ-κ-ώς πε-παιδευ-κ-ότος
παιδεύ-σ-ασα παιδευ-σ-άσης	πε-παιδευ-κ-υῖα πε-παιδευ-κ-υίας
παιδεῦ-σ- αν παιδεύ-σ-αντος	πε-παιδευ-κ-ός πε-παιδευ-κ-ότος
παιδευ-ό-μενος	παιδευ σ ό μενος
παιδευ-ο-μένη	παιδευ σ ο μένη
παιδευ-ό- μενον	παιδευ σ ό μενον
παιδευ-σ-ά-μενος	πε-παιδευ-μένος
παιδευ-σ-α-μένη	πε-παιδευ-μένη
παίδευ-σ-ά-μενον	πε-παιδευ-μένον

 πηγές: το συντακτικό Μ.Ι.ΜΠΑΧΑΡΑΚΗ και το www.gottwein.de

A γυμνασίου Οδύσσεια Ραψωδία ε στίχοι 1-165

Ραψωδία ε στίχοι 1 – 165

Το δεύτερο συμβούλιο των θεών στον Όλυμπο

1.       Λόγος της Αθηνάς:

Α. υπάρχει αδικία γιατί μόνος ο Οδυσσέας δεν επέστρεψε, βασιλικό ραβδί (πολιτιστικό στοιχείο)

Β. ο Οδυσσέας βρίσκεται στην Καλυψώ χωρίς τη θέλησή του

Γ. ο Τηλέμαχος ταξιδεύει και κινδυνεύει η ζωή του

2. Λόγος του Δία:

Α. προσφώνηση: τυπική έκφραση, ο Οδυσσέας θα γυρίσει να εκδικηθεί (προοικονομία)

Β. Ο Τηλέμαχος θα λάβει βοήθεια και θα σωθεί (προοικονομία)

3. Δεύτερος λόγος του Δία (προς Ερμή)

Α. προσφώνηση, διαταγή

Β. ο νόστος του Οδυσσέα, μόνος χωρίς βοήθεια

Γ. πως = με σχεδία, φριχτά βασανισμένος, 20 μέρες, με ενδιάμεσο σταθμό την Σχερία

Όλες οι λεπτομέρειες του νόστου προοικονομούν τις επόμενες ραψωδίες

4. η ετοιμασία του Ερμή:

Α. τα μαγικά σανδάλια, κοινό σημείο με την ετοιμασία της Αθηνάς στη ραψωδία α

Β. το κηρύκειο ραβδί, παραμυθικό στοιχείο

Γ. Πιερία: ο Όλυμπος και η αρχαία Πιερία, η θρησκευτική ενότητα των αρχαίων Ελλήνων παρά την πολιτική διάσπαση

5. η περιγραφή του νησιού (Ωγυγία)

Η πορεία της περιγραφής (έσω προς τα έξω)

Στη σπηλιά η Καλυψώ στη φωτιά(το καμένο ξύλο μοσχομυρίζει)=> η Καλυψώ τραγουδά υφαίνοντας (ήχος) ο αργαλειός ήταν ασχολία των γυναικών ευγενικής καταγωγής

Γύρω από τη σπηλιά δάσος με πλήθος πουλιά

Μπροστά στη σπηλιά κληματαριά => τέσσερις κρήνες με νερό => λιβάδια δεξιά και αριστερά

Συμπέρασμα: μαγεία η φύση και όνειρο, ο Ερμής έκθαμβος ΑΡΑ ο Οδυσσέας εγκαταλείπει ένα επίγειο παράδεισο και μια θεά που του προσφέρει τα πάντα

6. Συνάντηση Ερμής – Καλυψώ ( ο Οδυσσέας είναι στην παραλία και κλαίει )

Σκηνή φιλοξενίας: πρώτα τον φιλοξενεί και μετά θα μάθει το λόγο της επίσκεψής του

Το διαιτολόγιο των θεών : νέκταρ και αμβροσία

7. Λόγος του Ερμή:

Α. διπλωμάτης : ο Δίας με έστειλε, εγώ απλά εκτελώ εντολές, δεν θα ερχόμουν αλλίως τόσο μακριά

Β. η εντολή του Δία είναι απαραβίαστη (έμμεση απειλή)

Γ. η παρένθετη αφήγηση για τον Οδυσσέα που περιλαμβάνει την ιστορία μετά την Τροία (επιβράδυνση)

Δ. στην κατακλείδα του λόγου του ακολουθεί η εντολή

8. Η Καλυψώ απαντάει:

Α. προσφώνηση: οργή, θυμός, αγανάκτηση

Β. η ζήλεια είναι το κίνητρο των θεών (ανθρωπομορφισμός)

Γ. η θέση της δύσκολη γιατί τον έσωσε, τον έθρεψε, τον αγάπησε και ήθελε να του χαρίσει την αθανασία

Δ.  στο τέλος όμως υποτάσσεται στη βουλή του Δία αλλά επιπλέον θα τον συμβουλεύσει για να γυρίσει με ασφάλεια

Αρχαία Ελληνική γλώσσα Αντωνυμίες

Ενικός
	Αρσ.	Θηλ.	Ουδ.
Ονομ.	ὅς	ἥ	ὅ
Γεν.	οὗ	ἧς	οὗ
Δοτ.	ᾧ	ᾗ	ᾧ
Αιτ.	ὅν	ἥν	ὅ

	Πληθυντικός
Ονομ.	οἵ	αἵ	ἅ
Γεν.	ὧν	ὧν	ὧν
Δοτ.	οἷς	αἷς	οἷς
Αιτ.	οὕς	ἅς	ἅ

Με τον ίδιο τρόπο κλίνεται η αναφορική αντωνυμία ὅσπερ, ἥπερ, ὅπερ, δηλαδή κλίνουμε την αντωνυμία όπως στο παράδειγμα του παραπάνω πίνακα και προσθέτουμε την κατάληξη – περ.

Ενικός Αρσ. Θηλ. Ουδ. Ονομ. ὅστις  ἥτις ὅτι Γεν. οὗτινος ἧστινος οὗτινος Δοτ. ᾧτινι ᾗτινι ᾧτινι Αιτ. ὅντινα ἥντινα ὅτι	Πληθυντικός Αρσ. Θηλ. Ουδ. Ονομ. οἵτινες αἵτινες ἅτινα Γεν. ὧντινων ὧντινων ὧντινων Δοτ. οἷστισι(ν) αἷστισι(ν) οἷστισι(ν) Αιτ. οὕστινας ἅστινας ἅτινα
Ονομ. Γεν. ὅτου ὅτου Δοτ. ὅτῳ ὅτῳ Αιτ.	ἅττα ὅτων ὅτων ὅτοις ὅτοις ἅττα

Ενικός Αρσ. Θηλ. Ουδ. Ονομ. τίς; τί; Γεν. τίνος (τοῦ ); Δοτ. τίνι (τῷ ); Αιτ. τίνα; τί;

Πληθυντικός Αρσ. Θηλ. Ουδ. Ονομ. τίνες; τίνα; Γεν. τίνων; Δοτ. τίσι(ν); Αιτ. τίνας; τίνα;

πηγή : www.gottwein.de