Θέματα εξετάσεων στην Νεοελληνική Γλώσσα "Τηλεόραση" Οι σύγχρονες μαύρες τρύπες.

I. ΚΕΙΜΕΝΟ
Οι σύγχρονες μαύρες τρύπες
    Ενώ οι μίνι μαύρες τρύπες (του διαστήματος) δεν έχουν γίνει ακόμα αποδεκτές
από την επιστημονική σκέψη, ο υποφαινόμενος* υποπτεύεται ότι πράγματι
υπάρχουν. Δεν έχουν όμως ηλικία 20 δισεκατομμυρίων, αλλά μόνον είκοσι ετών. Και
ενεδρεύουν σε κάθε ελληνικό σπίτι, σε καφενεία χωριών και σε πλατείες. Οι μαύρες
αυτές τρύπες έχουν μέγεθος 14,21, ή και 27 ίντσες και απορροφούν οτιδήποτε,
ακόμα και μια φωτεινή σκέψη, αν πλησιάσει στον ορίζοντα τους. Χρόνος, αξίες,
ανθρώπινη επικοινωνία εξαφανίζονται προς ένα άγνωστο εσωτερικό, που υπακούει
σε νόμους όχι οικείους στην επιστήμη αλλά γνωστούς στην αγορά.
    Ας σημειωθεί ότι οι σύγχρονες μαύρες τρύπες συνήθως εκπέμπουν το χυδαίο ή
την παραμόρφωση της αλήθειας, την πολιτική ασημαντότητα και την αλαζονεία των
ασήμαντων. Σπάνια να προβληθεί λόγος πολιτισμένος ή η γοητεία ενός προσώπου.
Ευτυχώς ο τηλεθεατής – συγγνώμη, ο φυσικός – γνωρίζει ότι η ενέργεια που
εκπέμπουν αυτές οι μαύρες τρύπες αναλώνεται εις βάρος της ίδιας τους της
ύπαρξης. Λέγεται μάλιστα ότι μια πειραματική συσκευή, που στη διεθνή βιβλιογραφία
απαντάται με το όνομα τηλεκοντρόλ, έχει τη δυνατότητα να μεταπηδά ταχύτατα από
το ένα κανάλι – συγγνώμη, τη μια τρύπα- στην άλλη. Έτσι διαχέεται η ενέργεια της
κάθε μαύρης τρύπας και γίνεται λιγότερο επικίνδυνη η παρουσία της.
   Υπάρχει μάλιστα και μια νεότερη θεωρία, που διατυπώνεται σε μυημένους
επιστημονικούς κύκλους και σε ώρες άλαλες και μυστικές. Η θεωρία αυτή επιμένει
ότι ένα από τα κουμπιά, συνήθως το επάνω δεξιά, αυτής της σωτήριας πειραματικής
συσκευής είναι σε θέση να εξαφανίσει ολότελα τη μαύρη τρύπα από τον ορίζοντά
μας. Τότε ο άνθρωπος ανακαλύπτει πάλι τους άλλους και τον εαυτό του.
Ανακαλύπτει τις εξαίσιες ή ταπεινές μουσικές του κόσμου και της ζωής, την
πραγματική ζωή που μακράν από τις μαύρες τρύπες έχει άλλες πίκρες και
περιεχόμενο.

Γιώργος Γραμματικάκης, εφημ. ΤΟ ΒΗΜΑ, 1995 (διασκευή)

*υποφαινόμενος:εγώ ο ίδιος ή αυτός που υπογράφει το κείμενο.

II. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Α. Για ποιες μαύρες τρύπες 14,21 ή και 27 ιντσών μιλάει ο συγγραφέας; Πώς
μπορεί ο τηλεθεατής να μειώσει τις βλαπτικές επιδράσεις της τηλεόρασης ή και
να απαλλαγεί από αυτήν σύμφωνα με τον συγγραφέα;
Μονάδες 2,5

Β. 1) Να δώσετε ένα πλαγιότιτλο για κάθε παράγραφο του κειμένου.

2) Να διακρίνετε τη δομή της τρίτης παραγράφου του κειμένου (θεματική
πρόταση, λεπτομέρειες - σχόλια, πρόταση κατακλείδα, αν υπάρχει)
Μονάδες 2,5

Γ. 1) σπάνια, νεότερη: να σχηματίσετε τα μονολεκτικά και τα περιφραστικά παραθετικά του παραπάνω επιρρήματος και επιθέτου (τα παραθετικά του επιθέτου να γραφούν στο ίδιο γένος , αριθμό και πτώση που βρίσκεται αυτό και να γραφεί και το σχετικό και το απόλυτο υπερθετικό). Μονάδες 0,5

2) απορροφούν, επιμένει, εξαφανίζονται, απαντάται, εκπέμπουν: αφού δηλώσετε τη φωνή, τη συζυγία και την τάξη στην οποία ανήκουν τα παραπάνω ρήματα, να τα μετατρέψετε στον αόριστο. Μονάδες 1

3) Στις παρακάτω προτάσεις να βρείτε τα αντικείμενα των υπογραμμισμένων ρημάτων και να τα χαρακτηρίσετε ως εξωτερικό ή σύστοιχο, αν το ρήμα είναι μονόπτωτο, και άμεσο ή έμμεσο, αν το ρήμα είναι δίπτωτο.

i. Τότε ο άνθρωπος ανακαλύπτει πάλι τους άλλους και τον εαυτό του.

ii. Οι μαύρες τρύπες μας εκπέμπουν συνήθως το χυδαίο ή την παραμόρφωση της αλήθειας.

iii. Το επάνω δεξιά κουμπί του τηλεκοντρόλ εξαφανίζει ολότελα τη μαύρη τρύπα από τον ορίζοντά μας.

 iv. Ο άνθρωπος χωρίς τη «μαύρη τρύπα» ζει την πραγματική ζωή και όχι εικονική.

Μονάδες 1

Δ. 1) δισεκατομμυρίων, βιβλιογραφία, σύγχρονες, τηλεθεατής, άλαλες: Να χωρίσετε τις παραπάνω λέξεις στα δύο μέρη από τα οποία έχουν σχηματιστεί.

 2) λόγος, νόμος, ζωή: να σχηματίσετε τρεις ετυμολογικές οικογένειες για τις παραπάνω λέξεις που η κάθε μια να περιλαμβάνει μια παράγωγη λέξη, μια σύνθετη με α΄ συνθετικό τη λέξη που σας δίνεται και μια σύνθετη με β΄ συνθετικό τη λέξη που σας δίνεται. Μονάδες 2,5

Ε. ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΛΟΓΟΥ

 Υποθέστε ότι σας ζητούν να γράψετε ένα σύντομο άρθρο για τη σχολική εφημερίδα (2-3 παραγράφων) με θέμα τις αρνητικές επιδράσεις της τηλεόρασης στη ζωή των νέων. Μονάδες 10

Θέματα Εξετάσεων Νεοελληνικής Γλώσσας στην ενότητα "Η φιλία"

ΚΕΙΜΕΝΟ:
    Η Αμερικανίδα κοινωνιολόγος Γιαν Γιάγκερ κατατάσσει τους φίλους σε τρεις κατηγορίες:
τους περιστασιακούς, τους στενούς και τους κολλητούς. Οι πρώτοι είναι οι πιο συχνοί,
εντοπίζονται κυρίως στο επαγγελματικό περιβάλλον και η σχέση μαζί τους δεν είναι
δεσμευτική. Μ’ αυτούς κουτσομπολεύουμε, πάμε βόλτες, μοιραζόμαστε την αγάπη μας για το ποδόσφαιρο. Δεν πειράζει που δε βρισκόμαστε συχνά, γι’ αυτό και τα μυστικά που
αποκαλύπτουμε είναι λίγα και ελάσσονος σημασίας. Με τους στενούς μας φίλους βρίσκουμε παρηγοριά, μοιραζόμαστε μαζί τους τις βαθύτερες σκέψεις και τα συναισθήματά μας. Οι δεσμοί μιας τέτοιας φιλίας στηρίζονται στην εντιμότητα και στην αγάπη και μας επιτρέπουν σε κάθε περίσταση να είμαστε ο εαυτός μας. Μας δίνουν έναν ώμο για να κλάψουμε αλλά και να μοιραστούμε τις χαρές μας. Όσο για τους κολλητούς, είναι οι πιο στενοί από τους στενούς μας φίλους. Μαζί τους το συναισθηματικό δέσιμο είναι απόλυτο, το ίδιο και η αμοιβαία εμπιστοσύνη. Αν χρειαστεί τρέχουμε κοντά τους μέσα στα άγρια μεσάνυχτα ή γυρίζουμε άρον άρον από τις διακοπές μας. «Για να θεωρήσουμε κάποιον φίλο μας ως κολλητό, πρέπει να έχει φανεί συνεπής και έντιμος απέναντί μας για πολλά χρόνια» τονίζει ο ψυχολόγος Γ. Πιντέρης. «Η συνέπεια και η εντιμότητα οδηγούν στην εμπιστοσύνη η οποία αποτελεί κολόνα κάθε υγιούς διαπροσωπικής σχέσης, άρα και της φιλίας».

Από το Διαδίκτυο

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ:

1. Ποια χαρακτηριστικά έχει η κάθε κατηγορία φίλων, σύμφωνα με το κείμενο;

2. α. Να βρείτε τα μέρη της παραγράφου και να δώσετε έναν πλαγιότιτλο.
β. Με ποιο τρόπο έχει αναπτυχθεί η παράγραφος;

3. α. Να βρείτε τα υποκείμενα, τα αντικείμενα και το β’ όρο σύγκρισης στις παρακάτω
προτάσεις:
Υποστηρίζεται ότι οι κολλητοί φίλοι είναι οι πιο στενοί από τους στενούς μας
φίλους.
Με τους στενούς μας φίλους βρίσκουμε παρηγοριά στις δύσκολες στιγμές μας.

β. Να μεταφέρετε τα υπογραμμισμένα ρήματα του κειμένου σε αόριστο χρόνο στο
ίδιο πρόσωπο και αριθμό.

4. α. Να σχηματίσετε οικογένειες λέξεων με παραγωγή ή σύνθεση με τις παρακάτω
λέξεις (4 λέξεις για κάθε οικογένεια): φιλία , χρόνια

β. Να βρείτε το α΄ συνθετικό των παρακάτω λέξεων και να σχηματίσετε μ’ αυτό μια
δική σας σύνθετη λέξη: συναισθηματικό, μεσάνυχτα

(Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με 2,5 μονάδες)

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

Σε ένα κείμενο 2-3 παραγράφων, που θα δημοσιευθεί στο περιοδικό του σχολείου σας,
να παρουσιάσετε τους λόγους για τους οποίους ο άνθρωπος χρειάζεται στη ζωή του φίλους.
(Μονάδες 10)

Ασκήσεις στις Δευτερεύουσες προτάσεις

Ασκήσεις στις Δευτερεύουσες προτάσεις (ονοματικές)

Να αναγνωρίσετε πλήρως συντακτικά τις δευτερεύουσες ονοματικές προτάσεις

1.    Πεῖρωνται πείθειν ὑμᾶς ὡς δυνατός εἰμί.

Δευτερεύουσα ονοματική ………………… Εισάγεται με …… ……………………

Εκφέρεται με …….. ………………….. ……………………

Εξαρτάται από …… ……………………..

Έχει θέση………. …….

2.    Οἱ δε πολέμιοι δείσαντες (=επειδή φοβήθηκαν) μή ἁλοῖεν ἐτράποντο.

Δευτερεύουσα ονοματική ………………… Εισάγεται με …… ……………………

Εκφέρεται με …….. ………………….. ……………………

Εξαρτάται από …… ……………………..

Έχει θέση………. …….

3.    Ἀπορῶ εἰ διδακτόν ἐστιν ἡ ἀρετή.

Δευτερεύουσα ονοματική ………………… Εισάγεται με …… ……………………

Εκφέρεται με …….. ………………….. ……………………

Εξαρτάται από …… ……………………..

Έχει θέση………. …….

4.    Ἐστι ο δίκης ὀφθαλμός, ὅς τἀ πάνθ’ ὁρᾶ. 

Δευτερεύουσα ονοματική ………………… Εισάγεται με …… ……………………

Εκφέρεται με …….. ………………….. ……………………

Εξαρτάται από …… ……………………..

Έχει θέση………. …….

5.    Φοβοῦνται μὴ ματαία ἂν γένοιτο αὕτη ἡ κατασκευή.

Δευτερεύουσα ονοματική ………………… Εισάγεται με …… ……………………

Εκφέρεται με …….. ………………….. ……………………

Εξαρτάται από …… ……………………..

Έχει θέση………. …….

6.     ἠγγέλθη αὐτοῖς ὅτι τεθνηκότες εἶεν.

Δευτερεύουσα ονοματική ………………… Εισάγεται με …… ……………………

Εκφέρεται με …….. ………………….. ……………………

Εξαρτάται από …… ……………………..

Έχει θέση………. …….

7.    Τοῦτο σκεψώμεθα, εἰ ἀληθῆ λέγεις.

Δευτερεύουσα ονοματική ………………… Εισάγεται με …… ……………………

Εκφέρεται με …….. ………………….. ……………………

Εξαρτάται από …… ……………………..

Έχει θέση………. …….

8.    Οὗτός ἐστιν ὅς ἀπέκτεινεν τοὺς στρατηγούς.

Δευτερεύουσα ονοματική ………………… Εισάγεται με …… ……………………

Εκφέρεται με …….. ………………….. ……………………

Εξαρτάται από …… ……………………..

Έχει θέση………. …….

Παιχνίδι με τις λέξεις

Παιχνίδι με τις λέξεις

Οἱ παρόντες	εἰμὶ	ἄπειμι ἡ παροῦσα ἡμέρα φόβος παρῆν
Κατεδίωκον	Διώκω	Διώκω τιμάς Διώκω τινά φόνου ὁ διώκων -ὁ φεύγων ἐπι/ κατά / ἐκ
Διάκειμαι	Κεῖμαι	Κακῶς διάκειμαι Κείμενο Κεῖμαι ἐν τάφω Οἱ κείμενοι νόμοι Κειμήλιον Κοίτη
Λίπητε	Λείπω ἔλειψα & ἔλιπον	λείπω τὴν πόλιν οὔ ποτε ἔρις λείψει κατὰ πόλεις λοιπός, λεῖμμα, λείψανον λιποθυμέω, λειψανδρία, ἐπίλοιπος.
Κατακεκκομένα	κόπτω	κόπτω βοῦς κόπτω δένδρα. κόπτω τὴν θύραν ἐκείνην ἀπῆγόν τινες βοῶσάν τε καὶ κοπτομένην ἄκοπος, ἀδιάκοπος.
Κατακεκαυμένα	κάω & καίω κέκαυμαι	πῦρ καίω σβέννυμι. κάω νεκρούς καῦμα

Μαθηματικά συντεταγμένες, τετμημένη, τεταγμένη, κατηγμένη, εγγεγραμμένο τετράγωνο, τεθλασμένη γραμμή

Πληροφορική δεδομένα, επεξεργασία δεδομένων, δεδομενόγραμμα

Γεωγραφία διακεκαυμένη ζώνη, εσβεσμένο ηφαίστειο

Οικονομικά εισηγμένη μετοχή, κατατεθειμένο κεφάλαιο, ανειλημμένα ποσά

Χημεία εσβεσμένη άσβεστος, κεκορεσμένο διάλυμα, διαλελυμένη ουσία

Φυσική κεκλιμένο επίπεδο, συγκεκραμένη μουσική κλίμακα, ανηγμένη μεταβολή, συνεζευγμένες ταλαντώσεις

Στρατός τεθωρακισμένα, προκεχωρημένο φυλάκιο

Τηλεπικοινωνίες σήμα κατειλημμένου, διασυνδεδεμένα δίκτυα

Β' Συνθετικό - Οδύνη, ομαλός, όνομα (όνυμα), όλεθρος, όροφος, ορυχείο

Σε λέξεις από -ο όπως οδύνη, όλεθρος, ομαλός, όνομα (όνυμα), όροφος, ορυχείο το αρχικό -ο γίνεται -ω όταν οι λέξεις γίνονται β'συνθετικά ή παράγουν λέξεις με αχώριστα μόρια

Παραδείγματα:
1. οδύνη: ο ψυχικός ή σωματικός πόνος
 επί + οδύνη = επώδυνος, π.χ. Ο αποχωρισμός ενός καλού φίλου είναι επώδυνος.
α(στερητικό) + οδύνη =ανώδυνος, π.χ. Γέννησε με ανώδυνο τοκετό.

2. όλεθρος: η ολοκληρωτική καταστροφή
οὐκ εἰς ὄλεθρον = δεν πας να χαθείς;
παν + όλεθρος =πανωλεθρία, π.χ. Οι Πέρσες έπαθαν πανωλεθρία στη ναυμαχία της Σαλαμίνας.

3. ομαλός: αυτός που δεν έχει εσοχές ή προεξοχές, ίσιος, ευθύς, επίπεδος
α(στερητικό) + ομαλός =ανώμαλος π.χ. Ο δρόμος μέχρι το χωριό ήταν ανώμαλος, γεμάτος ανηφόρες και κατηφόρες.

4. όνομα:
επί + όνομα(όνυμα) =επώνυμος, π.χ. Όλοι οι επώνυμοι Αθηναίοι βρέθηκαν στην πρεμιέρα του έργου.
α(στερητικό) + όνομα(όνυμα) =ανώνυμος π.χ. Τη δωρεά έκανε κάποιος που θέλησε να μείνει ανώνυμος.
ομού + όνομα =ομώνυμος, π.χ. Στο νησί βρίσκεται ο ομώνυμος οικισμός. - Ομώνυμα κλάσματα, όσα έχουν ίδιο παρονομαστή.
συν + όνομα= συνώνυμος, π.χ. Η λέξη "επίπεδος" είναι συνώνυμη με τη λέξη "ομαλός"
αντί + όνομα=αντωνυμία, π.χ. Η προσωπική αντωνυμία χρησιμοποιείται σε πολλές περιπτώσεις.
πολύ + όνομα =πολυώνυμος, π.χ. Τα πολυώνυμα σταα μαθηματικά είναι αλγεβρικές παραστάσεις.
ίδιος + όνομα = ιδιώνυμος π.χ. Ο Βενιζέλος καθιέρωσε το ιδιώνυμο αδίκημα.
ευ + όνομα =ευώνυμος π.χ. Αυτός που έχει καλή φήμη, όνομα, έντιμος.
Οι αρχαίοι Έλληνες ονόμαζαν εὐώνυμον κέρας την αριστερή πτέρυγα του στρατεύματος.

5. όροφος: οριζόντιο επίπεδο κτίσματος
δύο (δι-) + όροφος=διώροφος, π.χ. Το σπίτι του παππού στη Σμύρνη ήταν διώροφο.
τρία (τρι-) + όροφος = τριώροφος
πολύ+όροφος =πολυώροφος π.χ. Οι ουρανοξύστες είναι πολυώροφοι.

6. ορυχείο: τόπος στον οποίο συστηματικά εξάγονται ορυκτά
μέταλλο + ορυχείο =μεταλλωρυχείο π.χ. Εργάζεται σε μεταλλωρυχείο στη Χαλκιδική.
τύμβος + ορύττω =τυμβωρύχος (tomb raider) αυτός που λεηλατεί, κλέβει τύμβους, αρχαίους τάφους
δια + ορύττω = διώρυγα, η τεχνητή κατασκευή που ενώνει δυο θάλασσες ή λίμνες, π.χ. η διώρυγα της Κορίνθου.

Αναφορικές προτάσεις Συνοπτικά

ΑΝΑΦΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ	ΥΠΟΔΙΑΙΡΕΣΗ	ΕΚΦΟΡΑ	ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
1. αναφορικές αντωνυμίες: ὅς, ὅστις, ὅσπερ, ὁπότερος, ὅσος, ὁπόσος, οἷος, ὁποῖος, ἡλίκος, ὁπηλίκος, ὁποδαπός. 2. αναφορικά επιρρήματα: οὗ, ὅπου, ἔνθα, ἵνα (=όπου), ὅθεν, ὁπόθεν, οἷ, ὅποι, ἧ, ὅπη, ὡς, ὅπως, ὥσπερ, ἧπερ, καθάπερ, οἷον, οἷα, ὅσον, ὅσω	Α. αναφορικές προσδιοριστικές	Κάθε έγκλιση ανάλογα με τη σημασία	α. Όταν παραλείπεται ο προσδιοριζόμενος όρος τη συντακτική του θέση την παίρνει ολόκληρη η αναφορική πρόταση β. Η αναφορική αντωνυμία ὅς και τα αναφορικά επιρρήματα οὗ, ὅπου, ὅθεν, ὁπόθεν, όταν βρίσκονται στην αρχή περιόδου ή ημιπεριόδου και αναφέρονται στα προηγούμενα, αντιστοιχούν με δεικτική αντωνυμία ή επιρρήματα και δεν εισάγουν αναφορική πρόταση.
	Β. αναφορικές επιρρηματικές: 1. αναφορικές αιτιολογικές 2. αναφορικές συμπερασματικές 3. αναφορικές τελικές 4. αναφορικές υποθετικές	1. όπως και οι απλές αιτιολογικές 2. με τις εγκλίσεις κρίσεως 3. με οριστική μέλλοντα 4. όπως και οι υποθετικές

Υποθετικές προτάσεις Συνοπτικά

ΥΠΟΘΕΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

ΕΙΔΟΣ ΥΠΟΘΕΤΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ	ΕΙΣΑΓΩΓΗ	ΕΚΦΟΡΑ
		ΥΠΟΘΕΣΗ	ΑΠΟΔΟΣΗ
α. Του πραγματικού	εἰ	οριστική κάθε χρόνου	κάθε έγκλιση
β. Του μη πραγματικού	εἰ	οριστική ιστορικού χρόνου	δυνητική οριστική
γ. Της απλής σκέψης του λέγοντος	εἰ	ευκτική	δυνητική ευκτική (σπάνια οριστική)
δ. Της αόριστης επανάληψης στο παρελθόν	εἰ	επαναληπτική ευκτική	οριστική παρατατικού (+ ἄν σπάνια) οριστική αορίστου (+ ἄν συνήθως)
ε. Του προσδοκώμενου	ἐὰν, ἄν, ἤν	υποτακτική	οριστική μέλλοντα ή μελλοντική έκφραση
στ. Της αόριστης επανάληψης στο παρόν και μέλλον	ἐὰν, ἄν, ἤν	υποτακτική	οριστική ενεστώτα ή ενεστωτική έκφραση