Τετάρτη, 18 Ιανουαρίου 2012

Η μετοχή στα αρχαία ελληνικά


Η μετοχή στα αρχαία ελληνικά
Η μετοχή είναι ρηματικό επίθετο. Η ρηματική φύση της μετοχής φαίνεται εκ του ότι έχει:
Α. χρόνους: ενεστώτας, μέλλοντας, αόριστος, παρακείμενος
Β. διάθεση: ενεργητική, μέση, παθητική, ουδέτερη
Γ. δέχεται υποκείμενο, αντικείμενο και όλα τα άλλα συμπληρώματα του ρήματος
Δ. δέχεται το δυνητικό αν
Η επιθετική φύση της μετοχής φαίνεται εκ του ότι έχει:
Α. γένη: αρσενικό, θηλυκό, ουδέτερο
Β. πτώσεις: ονομαστική, γενική, δοτική, αιτιατική
Γ. χρησιμοποιείται ως ουσιαστικό π.χ. ο λέγων = ο ρητωρ
Δ. χρησιμοποιείται ως επίθετο π.χ. πράγματα αγνοούμενα
ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
1.       Η μετοχή συμφωνεί με το υποκείμενο της σε γένος, αριθμό και πτώση, π.χ. ο ομιλων στρατηγός, προαποθανόντος του ανδρός
2.       Δέχεται άρνηση ου ή ουκ. Μόνο όταν εκφράζει υπόθεση ή βρίσκεται σε πρόταση επιθυμίας η άρνηση είναι μη. Π.χ. ο ουκ αγανακτων = εκείνος που δεν /ο οποίος δεν αγανακτεί, ο μη αγανακτών = ο οποίος τυχόν δεν αγανακτεί.
3.       Η μετοχή ανάλογα με τον όρο που προσδιορίζει διαιρείται σε τρία βασικά είδη:
Α. επιθετική, προσδιορίζει κυρίως ουσιαστικό
Β. κατηγορηματική, εξαρτάται από ρήμα ή ρηματικό τύπο
Γ. επιρρηματική, προσδιορίζει ως επιρρηματικός προσδιορισμός ένα ρήμα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ
Α. ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ ΜΕΤΟΧΗ
Προσδιορίζει ένα ουσιαστικό ή αντωνυμία και ισοδυναμεί με αναφορική πρόταση. Μεταφράζεται με ο οποίος/α/ο + οριστική ρήματος
Παραδείγματα
ο λάμπων ηλιος
ο ηλιος, ος λάμπει
τα παρόντα πράγματα
τα πράγματα τα οποία παρεισιν
ο αρχων, οι άρχοντες
οι οποίοι άρχουν
ο λέγων
ο ρήτωρ
ο διώκων
ο κατήγορος
ο φεύγων
ο εξόριστος
ο νικων
ο νικητής
ο κλέπτων
ο κλέπτης
οι έχοντες
οι πλούσιοι
οι προσήκοντες
οι συγγενείς
οι θανόντες
οι νεκροί
η ειμαρμένη, η πεπρωμένη
η μοίρα
το παρελθόν, το παρον, το μελλον

το συμφέρον, το δεον, το πρέπον

το δοκούν
η δόξα, η γνώμη



Β. ΚΑΤΗΓΟΡΗΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΟΧΗ
Η κατηγορηματική μετοχή αναφέρεται στο υποκείμενο του ρήματος και συντάσσεται με τα ρήματα:
1.       Ειμί , γίγνομαι, υπάρχω
2.       Τυγχάνω, λανθάνω, φαίνομαι, φανερός ειμί, δήλος ειμί, οίχομαι, φθάνω, διάγω, διαγίγνομαι, διατελώ
3.       Ρήματα ψυχικού πάθους : χαίρω, ηδομαι, βαρέως ή χαλεπώς φέρω, αγανακτώ, άχθομαι, οργίζομαι, λυπουμαι, λυπω, αλγω, αγαπω, αισχυνομαι, ματαμελομαι
4.       Ευεργεσίας, αδικοπραγίας, νίκης, ήττας: ευ / καλώς ποιω, κακώς ποιω, αδικώ, χαρίζομαι, νικώ, κρατω, ηττώμαι, λείπομαι
5.       Έναρξης, λήξης, ανοχής, καρτερίας, κάματου: άρχομαι, άρχω, υπάρχω, παύομαι, λήγω, διαλείπω, απολείπω, επιλείπω, ανέχομαι, υπομένω, καρτερώ, απαγορεύω, κάμνω
6.       Αίσθησης, γνώσης, μάθησης, μνήμης: αισθάνομαι, ακούω, πυνθάνομαι, ορω, περιορώ, αδιαφορώ, οιδα, επίσταμαι, γιγνώσκω, μανθανω, ευρισκω, καταλαμβάνω, αλίσκομαι, μέμνημαι, ενθυμούμαι, επιλανθάνομαι
7.       Δείξεως, αγγελίας, ελέγχου: δείκνυμι, δηλω, αποφαίνω, παρέχω, αγγέλω, ελέγχω, εξελέγχω.
Μεταφράζεται συνήθως με ότι / να + ρήμα.
Παραδείγματα:

Πατρικός φίλος ημιν τυγχάνεις ων = συμβαίνει να είσαι πατρικός μας φίλος
Λανθάνω κλέπτων = κλέβω στα κρυφά
Εχαιρεν ακουων ταυτα= χαιρόταν να ακούει αυτά
Αρξομαι από της ιατρικης λεγων= θα αρχίσω να μιλώ από την ιατρική
Ημεις αδυνατοι ορωμεν οντες = εμεις βλέπουμε ότι είμαστε αδύνατοι

Γ. ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΟΧΗ
1. αιτιολογική μετοχή: δηλώνει αιτία, μεταφράζεται με το γιατί / επειδή + ρήμα
2. χρονική: δηλώνει χρονική στιγμή (προτερόχρονο, σύγχρονο). Τίθεται σε κάθε χρόνο εκτός από μέλλοντα. Μεταφράζεται αφού/μετά/έπειτα /όταν + ρήμα
3. τελική μετοχή: τίθεται σε μέλλοντα και δηλώνει τον σκοπό. Μεταφράζεται με το για να + ρήμα
4. εναντιωματική μετοχή: δηλώνει εναντίωση, μεταφράζεται με το αν και + ρήμα
5. υποθετική μετοχή: αποτελέι υπόθεση λανθάνοντος υποθετικού λόγου. Μεταφράζεται με το αν + ρήμα
6. τροπική μετοχή: δηλώνει τρόπο και μεταφράζεται με μετοχή όπως στα νέα ελληνικά, χωρίς να + ρήμα
Παραδείγματα
Τρόπαιον έστησαν ως νενικηκότες= έστησαν τρόπαιο επειδή νίκησαν (αιτιολογική)
Δειπνήσαντες δε απελαυνετε = αφού δειπνήσετε, φύγετε (χρονική)
Οι Αθηναιοι παρεσκευάζοντο ως πολεμήσοντες = οι Αθηναίοι προετοιμάζονταν για να πολεμήσουν (τελική)
Έλληνες οντες κατά της Ελλάδος μάχονται = αν και είναι Έλληνες μάχονται εναντίον της Ελλάδας (εναντιωματική)
Ταυτα έχων απαντα έχω = αν έχω αυτά έχω τα πάντα (υποθετική)
Εισι τινες οι ληζομενοι ζωσι = υπάρχου κάποιοι οι οποίοι ζουν ληστρικά (τροπική)
Κυρος ανεβη επι το όρος ουδενος κωλύοντος = ο Κύρος ανέβηκε στο όρος χωρίς να τον εμποδίσει κανείς ( τροπική)

Προσοχή στη ΓΕΝΙΚΗ ΑΠΟΛΥΤΗ
Το υποκείμενο της μετοχής ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΟΡΟΣ της πρότασης παρά μόνο υποκείμενο της μετοχής
Π.χ. ταυτα επράχθη Κόνωνος στρατηγούντος = αυτά επράχθησαν όταν ήταν στρατηγός ο Κόνων (υποκείμενο μετοχής = Κόνωνος)
Αν το υποκείμενο της μετοχής είναι όρος της πρότασης, έχει δηλαδή και άλλη συντακτική θέση τότε η μετοχή ονομάζεται ΣΥΝΗΜΜΕΝΗ
Π.χ. Κυρος συλλέξας στράτευμα επολιόρκει Μίλητον = ο Κύρος αφού συγκέντρωσε στράτευμα πολιόρκησε τη Μίλητο (υποκείμενο μετοχής = ο Κύρος και υποκείμενο ρήματος = επολιόρκει => ο Κύρος
παιδεύ-ων
παιδεύ-οντος
παιδεύ-σ-ων
παιδεύ-σ-οντος
παιδεύ-ουσα
παιδευ-ούσης
παιδεύ-σ-ουσα
παιδευ-σ-ούσης
παιδε-ον
παιδεύ-οντος
παιδε-σ-ον
παιδεύ-σ-οντος
παιδεύ-σ- ας
παιδεύ-σ-αντος
πε-παιδευ-κ-ώς
πε-παιδευ-κ-ότος 

παιδεύ-σ-ασα
παιδευ-σ-άσης
πε-παιδευ-κ-υα
πε-
παιδευ-κ-υίας

παιδε-σ- αν
παιδεύ-σ-αντος
πε-παιδευ-κ-ός
πε-
παιδευ-κ-ότος

παιδευ-ό-μενος
παιδευ σ ό μενος

παιδευ-ο-μένη
παιδευ σ ο μένη

παιδευ-ό- μενον
παιδευ σ ό μενον

παιδευ-σ-ά-μενος
πε-παιδευ-μένος

παιδευ-σ-α-μένη
πε-παιδευ-μένη

παίδευ-σ-ά-μενον
πε-παιδευ-μένον

 πηγές: το συντακτικό Μ.Ι.ΜΠΑΧΑΡΑΚΗ και το www.gottwein.de

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.